Tekstdoelen of communicatiedoelen?
Zijn het nou tekstdoelen of communicatiedoelen? Wat is het verschil? Simpel antwoord: er is geen onderscheid. Bekijk de 7 doelen maar. Je ziet dat je ze kunt toepassen op elke vorm van communicatie. Een e-mail, een advertentie, een TikTok, een event, een podcast. Tekstdoelen zijn communicatiedoelen. En andersom.
Waarom zijn deze doelen nodig?
Als je niet goed nadenkt over het doel, wordt communicatie rommelig. In je communicatie of tekst bepaal je altijd eerst het doel. Daarna staat alles in het teken van dat doel. Werk je niet zo, dan gaat de kwaliteit van je tekst of communicatie snel achteruit.
Die kwaliteit meet je overigens aan de hand van het CCC-model van Jan Renkema.
Ontdek de 7 communicatiedoelen
1. Informeren
Is informeren het doel? Dan wil jij informatie geven over een onderwerp. Een informatieve tekst is concreet, feitelijk en begrijpelijk. Er zit geen emotie in. De lezer moet snappen wat jij bedoelt, zonder onduidelijkheden.
Denk aan een brief van de Belastingdienst, aan Wikipedia of aan het nieuws op nu.nl.
Voorbeeld bij Tuincentrum Fantasia: Tuincentrum Fantasia verkoopt tropische kamerplanten, Aziatische vetplanten en cactussen.
2. Instrueren
Communicatie met een instruerend doel geeft praktische informatie. Informatie die de ontvanger vertelt hoe je iets moet doen. De tekst helpt hem dus verder. Hij moet uitleggend zijn, gebiedend en niet te uitgebreid. Aanvullende illustraties en animaties zijn nuttig.
Denk aan webshop-instructies, aan een taartrecept of aan een bijsluiter over medicijngebruik.
Voorbeeld bij Tuincentrum Fantasia: Doe de planten in uw winkelwagentje, vul optioneel uw kortingscode in en klik op bevestigen.
3. Adviseren
Communicatie met een adviserend doel geeft antwoord op vragen of biedt een oplossing bij problemen. Het toont de expertise en ervaring van de afzender. Een advies kan zowel vrijblijvend als dwingend zijn. Adviseren ligt dicht bij overtuigen.
Denk aan advies over je hypotheek of aan een schooladvies voor vmbo, havo of vwo.
Voorbeeld bij Tuincentrum Fantasia: Geef de tropische kamerplanten maximaal 2 keer per week water. Af en toe een scheutje plantenvoeding erbij voor een mooier resultaat.
4. Overtuigen
Overtuigen gaat verder dan adviseren. De boodschap toont expertise én ervaring. Ook wil de afzender dat de ontvanger de inhoud accepteert en zich erachter schaart. Overtuigende communicatie kan erg subjectief zijn.
Denk aan reclameteksten, aan politieke teksten of aan religieuze teksten.
Voorbeeld bij Tuincentrum Fantasia: Onze planten zijn exclusief, gemakkelijk te onderhouden en passen in ieder huis. Heb je geen groene vingers? Kies dan voor onze allermooiste vetplanten of cactussen.
5. Emotioneren
Is het doel emotioneren? Dan moet de boodschap inspelen op de emotie van de ontvanger. Emotioneren werkt vaak samen met overtuigen. Primaire emoties werken erg goed als middel om de andere partij te overtuigen.
Denk aan de column van een cabaretier, aan advertenties van Unicef of aan de social posts van Wakker Dier.
Voorbeeld bij Tuincentrum Fantasia: Onze tropische planten creëren een gevoel van rust en ontspanning. Zelfs in drukke kantooromgevingen. Dag drukte. Dag stress. Hallo groen. Hallo rust.
6. Activeren
Een activerend doel zorgt dat de ontvanger actie onderneemt. De laatste drempels worden weggenomen zodat hij een keuze kan maken. Mensen worden aangespoord te klikken, een keuze te maken of iets te kopen.
Denk aan een kortingstekst in de supermarkt, aan een oproep om te gaan demonstreren of aan teksten op website-knoppen.
Voorbeeld bij Tuincentrum Fantasia: Bestel 10 planten, dan ontvang je de 11e plant gratis. Welke? Dat is een verrassing.
7. Inspireren
Communicatie met een inspirerend doel zorgt ervoor dat de ontvanger gaat omdenken. De afzender wil hem op nieuwe ideeën brengen. Inspireren is een bundeling van meerdere doelen: informeren, overtuigen, emotioneren en activeren. Het is meestal engaging content.
Denk aan een inspirerende post op LinkedIn, aan positieve klantreviews of aan een blog over een remake van oude meubels.
Voorbeeld bij Tuincentrum Fantasia: Ontdek hoe klanten onze Maan-cactus dé blikvanger van hun huiskamer maakten. Wie zei dat cactussen saai waren?
Zijn er 5 of 7 tekstdoelen?
Er zijn 7 tekstdoelen. Er bestaan ook indelingen van 5 tekstdoelen. Maar die indeling schiet simpelweg tekort. In deze tabel worden beide indelingen vergeleken.
| 5 tekstdoelen | 7 tekstdoelen | Voorbeeld |
|---|---|---|
| informeren | informeren | een artikel over tekstdoelen |
| – | instrueren | een IKEA-bouwtekening |
| – | adviseren | persoonlijk hypotheekadvies |
| opiniëren | – | een opinie laten vormen is overtuigen |
| overtuigen | overtuigen | een politieke campagne of commerciële mail |
| activeren | activeren | een oproep op social om te demonstreren |
| amuseren | emotioneren | een kerstcommercial |
| – | inspireren | een TED Talk over het moderne werken |
Twee belangrijke toelichtingen.
Opiniëren, in de vorm van bijvoorbeeld een column, is een schrijversdoel: de schrijver wil een mening geven. Het communicatiedoel blijft iemand overtuigen van die mening.
Amuseren als communicatiedoel schiet tekort. Emotioneren bevat zowel amusement, zoals een grappige commercial, als een gevoelige campagne over mensen in hongersnood.
Veelgestelde vragen
Kan een tekst meerdere doelen hebben?
Ja. Een tekst heeft er minimaal één, maar alle zeven tegelijk kan ook. Wel is er meestal één doel dat de doorslag geeft, en dat is het doel waar de rest zich naar moet voegen. Zodra twee doelen even zwaar wegen, gaat de tekst wringen.
Wat is het verschil tussen een tekstdoel en een communicatiedoel?
Niets. Het zijn twee woorden voor hetzelfde. De term tekstdoel komt uit de taalbeheersing en gaat uit van geschreven tekst, maar dezelfde zeven doelen gelden voor een podcast, een video, een event of een advertentie.
Waarom noemen sommige bronnen er vijf?
Die indeling stamt uit het onderwijs en is korter gehouden. Ze mist instrueren, adviseren en inspireren, en ze noemt opiniëren als doel terwijl dat een doel van de schrijver is en niet van de tekst. Met vijf doelen kun je een groot deel van de praktijk niet benoemen.
